Klarnet ve zurna arasındaki fark nedir?

Klarnet
Avrupa’da yaygınlık kazanmış bazı çalgılar, kısa zamanda Osmanlı’da da tanınmış ve kullanılmıştır. Klarnet de bu çalgılardan biridir. J.C. Denner ile baÅŸlayan ve 1700′lü yıllarda geliÅŸimini tamamlayan klarnet, orkestralardaki yerini almıştır. Ãœlkemizde klarnetin ilk kez 1820′li yıllarda kullanıldığı bilinmektedir. Günümüzde de yaygın kullanımı olan “Boehm Sistemi” klarnet, Korfo’lu Hyacinthe Eleonore KLOSE ve L.A. Buffet tarafından oluÅŸturulmuÅŸ olup, Klose ilk öğrencileri Paris’te bu sisteme göre yetiÅŸtirmiÅŸtir. “Boehm Sistemi” klarnet, 1854 yılında Ä°stanbul’a getirilmiÅŸ ve Muzıka-i Hümayun’da kullanılmıştır. Muzıka-i Hümayun’da eÄŸitmenlik yapan Guiseppe Donizetti, Avrupa”a kullanılan bazı çalgıların öğrenilmesi için, yabancı eÄŸitmenler de getirtmiÅŸti. Bu eÄŸitmenler arasında “glarnet” üstadı olarak bilinen ve tüysüz lakabıyla anılan Francesco da vardı. (Tüysüz lakabı yakıştırmasını, bay Zati Arca merhumun söylediÄŸi bilinmektedir.)

Klose, 1839 yılında Paris Konservatuarı’na, profesör olmuÅŸ ve 1845 yılında da “Boehm Sistemi” klarneti öğretmeye baÅŸlamıştır. Klose’nin yeni sistemde yetiÅŸtirdiÄŸi öğrencileri arasında Francesco’nun da olduÄŸunu tahmin edilmesi zamana uygun düşmektedir. Francesco’nun Muzıka-ı Hümayun’da yetiÅŸtirdiÄŸi öğrenciler, klarnet geleneÄŸini devam ettirmiÅŸtir. (M.Ali Bey Zati Arca’yı yetiÅŸtirdi. Veli kanık onun çırağı oldu)

Muzıka-ı Hümayun’da icra edilen klarnet, zamanla farklı alanlarda da kullanılmış ve çeÅŸitli denemeleri yapılmıştır. 1917 yılında Harbiye Nazırı Enver PaÅŸa’nın kurmak istediÄŸi Mehter Takımlarında, klarnet saz kadrosuna alınmıştır. Fakat Mehter’de uygulaması hemen hemen hiç olmamış ve kaldırılmıştır.

Ãœlkemizde klarnetin yaygın kullanılamaya baÅŸladığını gösteren bir takım izler de mevcuttur. Mesela; “Ceride-i Havadis” gazetesinin ilk sayılarından birinde ÅŸu haber yayınlanmıştır. “Tulumbacı Ermeni’nin biri BeyoÄŸlu’nda oturur iken iki katolik dahi baÅŸkaca oturup “glarnet” çalarlarmış. Tulumbacı Ermeni yetiÅŸir, çalmayın dedikte onlar dinlemediklerinden dolayı kalkıp ikisini de bıçakla vurmuÅŸ”. Bu havadisten, klarnetin o dönemde Ä°stanbul’da yerini aldığı anlaşılmaktadır. Ayrıca klarnet ismi bu havadiste de “glarnet” olarak geçmektedir.

Klarnet ismi, eski halk söylemi ile “glarnet” ya da “gırnata” olarak bilinmektedir. Klarnetin ülkemizde 1820′li yıllarda kullanımı gerçekleÅŸmesine raÄŸmen, ismi daha önceleri duyulmuÅŸtur. Şöyle ki Suriye’de bütün nefesli sazlara “kurnayta” denilmektedir.

Evliya Çelebi ise kendi zamanındaki Ä°ngiliz icadı bir kurnata borusundan bahseder. Ä°lk harften sonra “vav” harfi koymadığı için, kelime esre – ile “kırnata (veya gırnata) da okunabiliyor. Bu bilgi, J.C. Denner’ın klarneti icadından en az yarım asır öncelere aittir. Yani “gırnata” ismi, klarnetin ülkemize giriÅŸinden önce duyulmuÅŸ ve halkımızca kullanılmıştır. (Anadolu da hala “gırnata” olarak söylenmektedir.)

Perde Sistemi

Boehm Sistemi Klarnet

1830 yılında Boehm fülütünden geliÅŸtirilmiÅŸtir. Bu sistem Korfo’lu Hyacinthe Eleonore KLOSE ve L.A. Buffet tarafından klarnete tatbik edilmiÅŸtir. Boehm Sistemi oluÅŸturulur iken temel düşünce ÅŸuydu: perde yapısının rahat kullanımından ziyade, akustiÄŸin oluÅŸması önemliydi. Eski sistemin ses sorunu ve teknik alandaki yetersizliÄŸi de düşünülerek, Boehm Sistemi klarnet oluÅŸturulmuÅŸtur. Boehm perde sistemi, klarnete tatbik edilmiÅŸ en önemli perde sistemidir. Bu sistem klarnet, saksafon, Obua’da kullanılmış ve Fagot’ta da melez olarak kullanılmıştır.

Klarnetin Türk Müziğine Girişi:
Klarnet 1900′lü yıllarda Türk müziÄŸi icrasında kullanılmıştır. Klarnetin ilk kez Türk MüziÄŸindeki icrası ise “klarnet Ä°brahim Efendi” tarafından gerçekleÅŸtirildi. Klarnetin Türk MüziÄŸinde yerini alması pek kolay olmamıştır. Bunda Türk MüziÄŸinin tonal sistemi önemli etken idi. Ä°brahim Efendi Türk MüziÄŸinin Tonal sistemini klarnette baÅŸarıyla uygulamıştır. Tanbur da icra ettiÄŸi bilinen Ä°brahim Efendi, klarneti kendi çabasıyla öğrenmiÅŸtir. 1925 yılında BaÄŸdat’ta vefat ettiÄŸi bilinmektedir.

Türk müziÄŸinde klarnet icrasının gerçekleÅŸtirildiÄŸi yıllarda, isminden bahsedilen deÄŸiÅŸik klarnet icracıları da vardır. Aynı dönemde Kemençeci Vasil’inde klarnet icra ettiÄŸi söylenmektedir. Ancak Kemençe üstadı Vasil’in, klarneti Silivri’de bulunduÄŸu dönemlerde meyhane alemlerinde, panayırlarda, köy düğünlerinde icra ettiÄŸi rivayet edilir. DiÄŸer bir isimde Ramazan Bey’dir. Klarnetin Türk MüziÄŸinde yer alması çalışmaları ve gerçek anlamda kabul görmesi, Ä°brahim Efendi ile baÅŸlamıştır.

Türk MüziÄŸinin klarnet ile icra edilmesinden hoÅŸnut olmayan bazı kesimler de vardı. Tanburi Cemil Bey’inde klarnetten pek hoÅŸnut olmadığı söylenir. Ancak Ä°brahim Efendi’nin klarnet icrasındaki üslubu ve klarnetten çıkardığı sesleri dinleyen Tanburi Cemil Bey’in klarnete hayran kaldığı bilinmektedir.

SOL Klarnet

Klarnet ailesinin bu üyesi, ülkemizde ve Balkanlar’da kullanılmaktadır. Sol klarnet, Türk MüziÄŸine özgü yapısı ve ses geniÅŸliÄŸi ile mu*****izde tanınmaktadır. Alman çalgı yapımcıları tarafından üretilen sol klarnet, daha çok Türk MüziÄŸi icra eden klarnetçilerin tercihidir. Albert perde sisteminde üretilen sol klarnetin neden tercih edildiÄŸi konusunda farklı düşünceler vardır. Genel düşüncelerden biri, Albert perde sistemi klarnetin farklı bir sistem olan Boehm klarnet sistemine göre daha az pozisyon içermesidir. Albert perde sistemine sahip olan klarnetin özellikle Türk MüziÄŸi icra ederken komaların seslendirilmesinde esneklik ve kolaylık saÄŸladığı düşünülmektedir.

Sol klarnet kullanımı daha çok Türk MüziÄŸinde yaygındır. Bu nedenle Avrupa’nın birçok yerinde “Turkish Klarnet” adıyla anılmakta ve tanınmaktadır. Sol klarnet kullanımının tarihsel olarak ilk kez Balkanlarda mı yoksa Türkiye’de mi gerçekleÅŸtiÄŸi bilinmemektedir.

Sol klarnetin hangi istek doğrultusunda üretildiği ve ilk defa yapımını gerçekleştiren firmanın hangisi olduğu konusunda da kesin bir bilgi yoktur. Klarnette Türk Müziği uygulaması geleneksel Türk Müziği çalgılarıyla kıyaslanacak olursa; biraz daha güçtür. Çünkü klarnetin perde yapısı, Türk Müziği icrasında kullanılan geleneksel çalgılardan farklıdır. Örneğin; Tanbur ya da kanun çalgıları, Türk Müziğini rahatlıkla seslendirebilecek perde yapısına sahiptir. Yani tonal sistemimiz içinde yer alan seslerin mevcut perdelerinin olması bu çalgılarda seslendirmeyi kolaylaştırmaktadır.

Bu perde yapısından farklı olan klarnette Türk MüziÄŸi seslendirilirken en önemli etken icracının duyumudur. Türk müziÄŸi icra eden klarnetçiler genellikle, dudak faktörünü (gevÅŸetip – sıkma) kullanarak komaları seslendirmektedir.

Klarnetin Türk Müziği icrasındaki üslubu ve kullanımının öğrenilmesi, Türk Müziğinde yer almaya başladığı yıllardan günümüze kadar olan süreçte genellikle aktarım şeklinde devam etmiştir. Yani kuşaktan kuşağa dinleyerek ya da taklit etme yöntemiyle öğrenilen sol klarnetin Türk Müziği seslendirmelerinin öğrenilmesine ilişkin metodu mevcut değildir. Albert (Auler) Sistem Klarnet

Albert Sistem klarnet, 1800′lü yılların başında Ivan Müller tarafından oluÅŸturulmuÅŸtur. Müller’den sonra pek çok çalgı yapımcısı tarafından geliÅŸtirilmiÅŸtir. Albert perde sisteminin, Boehm sisteminden önce yaygın bir kullanımı vardı. Albert sistemi klarnet, daha çok Almanya, Türkiye ve Balkanlar’da tercih edilen bir sistemdir.

Klarnetin Türk Müziğinde Yeri ve Önemi:
Klarnet, Türk MüziÄŸi seslendirmesinde etkin ve renkli bir çalgı olarak 1900′lü yıllardan günümüze deÄŸin icra edilmektedir. Türk sanat müziÄŸi icrasında özellikle; Köçekler, Sirtolar, Oyun Havaları ve Fasıllarda önemli bir yere sahip olduÄŸu gibi farklı bir yorum saÄŸladığı gerçektir. Aynı zamanda halk müziÄŸi seslendirmesinde de yer almış olup, Anadolu’nun bazı kesimlerinde vazgeçilmez bir çalgı olarak kullanılmaktadır.

Klarnetin folklordaki kullanımı zamanla halk arasında da sevilmiş ve ülkemizin pek çok yöresinde halen yaygın kullanılan bir çalgı olma özelliğine sahiptir. Bazı yörelerin Türkü ve Oyunlarının seslendirilmesinde klarnet kullanımı önemlidir. Özellikle; Doğu, Güneydoğu, Trakya, Ege ve Teke yöremizde klarnet kullanımı yaygındır.

Klarnet ile folklorik ezgilerin seslendirilmesi yine Balkanlar’daki zurna icracıları tarafından denenmiÅŸtir. Ãœlkemizde klarnetten önce yaygın bir kullanıma sahip olan zurna’nın klarnetin Türk MüziÄŸine girmesiyle geri planda kaldığı söylenebilir.

Klarnetin seslendirilmesiyle tanınmış ezgilerde klarnet yerine zurna kullanılması ya da zurnanın yer alması gerekli ezgilerde klarnetin kullanılması uygun değildir. Klarnetin mükemmel yapısı, farklı tarzlarda da kullanımını da beraberinde getirmiştir. Örneğin; Bando müziğinde, caz müziğinde, çigan müziğinde, folk müziğinde, vb.

kaynak

Zurna – Zurna Nedir – Zurna Hakkında

Üflemeli bir Türk Halk çalgısıdır. Sesinin gürlüğü nedeniyle daha çok açık alanlarda; köy düğünlerinde, asker uğurlamada, spor faaliyetlerinde, halk oyunlarında ve benzeri törenlerde çalınmıştır. Osmanlı döneminde mehter takımının birincil melodi çalgısı olmuştur. Orta oyununda da kullanıldığı bilinmektedir. Daha çok davul eşlikli çalınmaktadır. Entenasyonun sağlanmasındaki güçlük ve ses hacminin çokluğu nedeniyle çalgı topluluklarında kullanılmaktadır. Ancak son yıllarda bazı halk müziği çalgı topluluklarında kullanıldığı görülmektedir.